سایت خبری فرهنگ عجب شیر سایت خبری فرهنگ عجب شیر
به گزارش فرهنگ عجب شیر ،شهر عجبشیر در سینه جلگه حاصلخیز، روی رسوبات غنی رودخانه قلعهچایی، در دامنه جنوبی ارتفاعات تورجان از پیشکوههای توده سهند واقع شده است. ظاهراً انگیزه پیدایش و علل وجودی آن داشتن موقعیت جغرافیایی ممتاز، اقلیم مساعد، خاکهای بارور، منابع آب، روستاهای آباد و دسترسی به دریاچه ارومیه بوده است.
از تاریخ بنای شهر اطلاع درستی در دست نیست اما طبق روایات، شهر عجبشیر و حومه نزدیک آن کلاً بقایای شهر گمشده (شیز)، بزرگترین شهر آذربایجان در عهد اشکانیان و سامانیان است که قدما در عظمت و شکوه آن داستانها گفتهاند. از جمله در این مورد آمده است:
«دروازه غربی آن در مکان فعلی ویرانههای شهر باستانی (مهراب) واقع در شمال شرقی روستای آغجهاوبه و دروازه شرقی در محل معروف به مادتوپراقی (سرزمین ماد) واقع در کمره کوه آشوروم قرار داشته است. که با این وضع طول شهر از دروازه غربی تا شرقی به ۱۰ کیلومتر میرسیده است. در تأیید احتمالی این روایات وجود چند پدیده باستانی و آثار حیات انسانی در فواصل نقاط یاد شده بدان قوت بیشتری میبخشد.
در مراجعه به سوابق تاریخی شهر بنظر میرسد که مقرر اولیه و هسته مرکزی آن یکی از محلات قدیمی موسوم به دیزج بوده است. این کوی امروزه با همین نام سابق (دیزه) در قسمت غربی شهر قرار دارد. معروف است که در محل ورودی آن، دروازه بزرگی بوده که شیطان تختی (تخت شیطان) نامیده میشد. جالب اینکه این نام مرموز را یدک میکشد. ظاهراً از فلسفه وجه تسمیه آن که چرا به این نام معروف گشته روایات معقولی شایع نیست. ولی از آنجا که واژه (تخت) در تاریخ ایران ریشه عمیق و جایگاه خاص داشته است مانند تخت جمشید و تخت سلیمان گمان میرود این موضع هم در گذشته کانون حوادث ناگوار و تلخی بوده که این چنین نامیده شده است. از گفتهها چنین بر میآید دیزج دارای دو کوی بوده که هر یک کلانتر و والی جداگانهای داشته است. یکی موسوم به (گوهندوز) و دیگری (اسکندری) بوده است. امروزه از کویها و دژهای آن اثری باقی نمانده و معلوم نیست بدنبال چه سرنوشتی تخریب و از بین رفته است.
چنانکه اشاره شد یکی از علل وجودی شهر موقعیت خاص آن بوده و به لحاظ عبور جاده قدیمی و معروف (آذربایجان ـ عراق و شامات) از اهمیت زیادی برخوردار بوده است. به همین جهت منزلگاههای معتبری در آن قرار داشت. کاروانهای بزرگ تجارتی و زیارتی که از نقاط مختلف آذربایجان بزرگ و از شهرهای باکو، گنجه، نخجوان، اردبیل و تبریز عازم زیارت عتبات عالیات و مکه مکرمه بودند، پس از توقف کوتاه و یا بیتوته در آن به سفر خود ادامه میدادند. لذا برای پذیرایی از زائران و تجار قافلهها که در این محور رفت و آمد داشتند تأسیسات مجهزی چون مهمانخانه، کاروانسراهای چندی وجود داشت که در طول شبانهروز آماده پذیرایی بودند. در غرفههای دو طبقه آنها علوفه چهارپایان و دیگر کالاهای مورد نیاز قافلهها عرضه میگردید. اغلب این سراها در مرکز شهر و اطراف بازار پراکنده بود که امروزه نمونههای چندی از آنها مانند: کارواسرای حاجعلی، حاج محمد، حاج علی شیشوانی، حاج خیراله، حاج دوشاب (حاج اللهوردی سعدآبادی)، حاج میلانی، حاج مطلب، حاج حیدر در دور و بر راسته بازار به چشم میخورد.
گفتنی است که بقایای غرفههای فرسوده بعضی از آنها بر جایگاه ویرانهاش چمباته زده، با حسرت و اندوه بر گذر روزگار مینگرد و بیصبرانه در انتظار سرنوشت تلخی است که دیر یا زود به سراغش خواهد آمد و آنجاست که بر خاطرات دیرین آوای جرس کاروان که هنوز هم در صحن سرایش طنینانداز است پایان خواهد داد.
عظمت تپههای سترگ (گول) و (شیزگان) در محدوده روستاهای کهن گلتپه وجود الواح و کتیبههای ارزشمند سنگی در گورستانهای شیراز، حوری، زاویه، قوزلوجه و دیزج و استقرار واحدهای بزرگ صنعتی، خدماتی و فرهنگی عصر قاجاریه چون: کشتیسازی، باروتسازی،
شیشهسازی، ریسندگی، بافندگی، مومسازی، رنگسازی، کفشدوزی و مراکز درمانی و پزشکی (مدرسه شکستهبندی) و محیطهای تفریحی (باغ وحش) در محل روستای شیشوان و انتخاب آن به عنوان دومین مکان سیاسی آذربایجان بعد از تبریز بیانگر شکوه و تمدن و غنای فرهنگی این دیار کهن است.
تعدادی از تپههای باستانی که از هزاره اول دوره کاشانی و ساسانی باقی مانده عبارتند از: تپه، دره گیلان در روستای بوکت، تپه گلتپه، قلعه ضحاک.
قلعه ضحاک عجبشیر
قلعه باستانی و تاریخی ضحاک عجبشیر (داش قلعه عجب شیر) همچنان استوار درپای ارتفاعات کوه سهند جاذبه ای تاریخی و دیدنی برای گردشگران و علاقه مندان آثار تاریخی است.
این قلعه در ۲۸ کیلومتری شرق عجبشیر واقع شده و از آثار ارزشمند تاریخی و دیدنی این شهرستان به شمار می رود که اولین بار در سال یکهزار و ۹۷۱ میلادی توسط یک هیات باستانشناسی آلمانی مورد بررسی و تحقیق قرار گرفت.
قدمت این اثر تاریخی با در نظر گرفتن بقایای موجود از برج های نیم استوانه ای بنام دروازه این قلعه به دوره ساسانی نسبت داده شده و روبنای دیوارها که از سنگهای مکعب مستطیلی شکل، ترکیب شده یادآور پوشش دیوارهای ساسانی در تخت سلیمان است.
این قلعه از مکانهای مهم اقوام مانایی و مادها بوده و در ارتفاع دو هزار ۳۰۰ متری از بستر رودخانه قلعه چای دردوران تاریخ کهن ایران زمین بنا شده و آثار زیادی در داخل و پیرامون خود از دوران هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان و عصر تمدن اسلامی به یادگار دارد.
سفال هایی که تاکنون از داش قلعه ضحاک بدست آمده همگی مربوط به سدههای ۱۱ و ۱۲ میلادی، یعنی دوره اسلامی بوده با این حال، حجاریها و جاسازی هایی که در سنگ کوه کنده شده همگی دلایلی است بر اینکه محل را به دوره پیش از اسلام هم متعلق بدانیم.
قلعه ضحاک درطول تاریخ دارای نامهای متعددی از جمله اژدهاک، قیز قلعه سی، داش قلعه سی، باروآس، رویی دژ و قلعه گویی بود.
این قلعه که دردوران کهن به عنوان دژ استفاده می شد، از سه طرف مشرف به پرتگاه بوده و دیوارهای آن مزین به کنده کاریهای متعدد و در داخل قلعه مخازن سنگ، آب انبار، آسیاب، سالن شورا و حمام تعبیه شده است.
به غیر از قلعه در پای کوه قبرستانی نیز وجود دارد که در آن مجسمه سنگی قوچی قرار داشته و در کنار قبرستان، روستایی به نام ینگجه واقع است و در دیوار یکی از خانههای روستای ینگجه قوچ سنگی مقبرهای کار گذاشته شده است.
تعیین زمان بنای اطاقهایی که نیمی از آن بی سقف در زمین کنده شده و نیم دیگر در سنگ (کنگلومرای) کوه به صورت حفرهای درآورده شده به دشواری ممکن است.
اغلب این حفرهها چاله آبی هم (آب انبار) داشته و همچنین بر دیوارهای این حفرههای سنگی، طاقچههای کوچکی کنده شده است.
قلعه ضحاک عجب شیر از آثار ارزشمند و مورد وثوق گردشگران بوده و در آن تک حفرههایی نیز دیده میشود که تمام آن را در صخرههای عمودی کوه کنده شده است.
علاوه بر این آثار در این قلعه برجی وجود دارد که از خشت، بر پایه سنگی ساخته شده و صرفنظر از استحکامات دروازه قلعه ، تنها برج دفاعی آن به شمار میرود چرا که اطراف قلعه ، پرتگاه بوده و نیازی به استحکامات بیشتری نبوده است.
آب چشمهای که در دامنه کوه مقابل قلعه قرار دارد با فشار متوسط لولههایی که در زمین کار گذاشته شده از روی پشته مابین گذشته و به ارتفاع قلعه میرسد.
مساجد تاریخی عجبشیر شاهکاری از هنر معماری اسلامی است
مساجد تاریخی شهرستان عجبشیر با جلوه ها و نقوش زیبا و دیدنی، شاهکاری از هنر معماری کهن و زیبای اسلامی است. مساجد چوبی این شهرستان با قدمت دیرینه خود همچنان استوار ایستاده و علاوه بر ویژگی معنوی از ویژگی تاریخی و گردشگری برای گردشگران داخلی و خارجی برخوردار است.
این مساجد به انواع طرحهای زیبای اسلیمی و گل و بوته که بارنگهای گیاهی رنگ آمیزی شده، مزین شده و نقوش و جلوه های دیدنی و زیبای آن دیدگان گردشگران را نوازش می دهد.
مسجد زیبای قاضی روستای شیشوان زیباترین مسجد تاریخی منطقه عجب شیر بوده که از دوران صفویه به نسلهای کنونی به یادگار مانده است.
این مسجد زیبای چوبی که شاهکاری از هنر معماری اسلامی است، در وسط میدان مرکزی روستای شیشوان قرار گرفته و به عنوان عبادتگاه از سوی مومنان محلی و بازدیدکنندگان مورد استفاده قرار می گیرد.
سقف چوبی بی نظیر و دیدنی این مسجد که مزین به طرحهای زیبای گل و بوته و طرحهای اسلیمی بوده بر روی شش ستون چوبی با پایه هایی از قطعات سنگ استوار است.
مسجد قاضی عجبشیر که از نظر معماری به مساجد تاریخی سفید مراغه و کبود بناب شباهت دارد، جزو اولین مساجد تاریخی چوبی کشور بوده و دارای طاقچه های پنج و هفت قومی است.
ارتفاع این مسجد و همچنین پایه های سنگی آن در مقایسه با دیگر مساجد چوبی منطقه کوتاه تر بوده و از سادگی خاصی برخوردار است.
مسجد جامع( شیرلو) عجب شیر با قدمت دوران صفویه بوده و با توجه به کتیبه های موجود در این مسجد تاریخ بنای آن را می توان به دوران قاجاریه نسبت داد.
این مسجد تاریخی و زیبا دارای شبستانی به ابعاد ۲۰ ;۲۱۵#۱۵متر بوده که از لحاظ زیبائی با مسجد جامع میدان بناب قابل مقایسه است.
شبستان این مسجد دارای دیوارهای آجری و ستونهای چوبی با سرستونهای مقرنس و قطار بندی شده و سقف چوبی منقش است.
مسجد حنیفه گوراوان معروف به مسجد محمد حنیفه از دیگر مساجد تاریخی و زیبای عجب شیر بوده که به هنر معماری اسلامی مزین شده و با ویژگیهای خاص و دیدنی خود در روستای گوراوان این شهرستان واقع است.
این مسجد با یک طبقه پلان مستطیل به طول ۵۰متر و عرض ۳۰متر که کشیدگی آن شرقی و غربی بوده و دارای شبستان اصلی و بخش الحاقی با کاربری سرویس و آشپزخانه در ضلع غربی است.
کف این بنا به دلیل رطوبتهای سطحی پنج پله بالاتر از سطح زمین قرار گرفته و تیرهای اصلی سقف به صورت یکپارچه و شرقی و غربی است.
در این مسجد ۱۲ستون بکار رفته که دو ستون آن آجری با قطر نسبتا زیاد و ده ستون دیگر چوبی با سرستونهای معمولی بوده و دارای نمای آجری است
