سایت خبری فرهنگ عجب شیر سایت خبری فرهنگ عجب شیر
به گزارش فرهنگ عجب شیر ،آثار باستانی و میراث فرهنگی، مجموعه ای از یادگارهای یک ملت (اعم از مادی و معنوی) است. این میراث، تمامی دستاوردهای انسانی است که زیربنای فرهنگ جامعه و پشتوانه، شناسنامه و سند هویّت آن را دربر دارد. این قلمرو آن قدر قابلیّت دارد که به وسیلۀ آن می توان حتّی تمدّن، فرهنگ، آداب و رسوم، شیوه های تجاری و اقتصادی و نیز روند تحوّل و سیر تکوین و تکامل انسان را در طول تاریخ مورد بررسی و شناسایی قرار داد. با این تعریف، میراث فرهنگی هر ملّتی شناسنامه و هویّت آنان است. در این میان کشور عزیزمان ایران، دارای سهم بسیار ارزنده ای است. وجود محوّطه های باستانی پیش از اسلام و بعد از آن (اعم از تپّه ها، ابنیه، اشیاء و …) مؤید این امر می باشد. این خطّه با پیشینۀ چند هزار سالۀ خود همواره در میان بسیاری از ملّت ها – در طول تاریخ – با دیدۀ حسرت نگریسته شده است. منطقۀ تاریخی آذربایجان نیز با داشتن صدها محوّطۀ تاریخی از اهمیّت خاصی برخوردار می باشد. عملکرد باستان شناسان و مورّخان خارجی، طی چند دهۀ اخیر در ایران نشان دهندۀ میزان ارزش و اعتبار این آثار و پیشینۀ کهن این مزر و بوم برای آنان است. بسیاری از تحقیقات و پژوهش های صورت گرفته در خصوص گذشته منطقه مان توسط محققّان و پژوهشگران غربی بوده که بسیاری از آنان در دوران پیش از انقلاب اسلامی به صورت عملی (کاوش باستان شناسی) و در داخل کشور انجام شده است. گواه این امر آثار ارزشمند و نفیس باستانی جای جای کشورمان است که امروزه زینت بخش موزه هایی همچون لوور پاریس، لنینگراد مسکو، بریتیش میوزیوم لندن و … می باشد. این در حالی است که هنوز با گذشت سالیان دراز از تولد علم باستان شناسی در ایران، هنوز این مقوله جایگاه اصلی و حقیقی خود را نیاقته است. گرچه در سال های اخیر فعّالیّت های باستان شناسی، موزه ها و فعّالیّت های فرهنگی مربوط به حفظ میراث گذشتگان تداوم داشته و راه خود را ادامه داده است ولی به یقین، و به اعتراف بسیاری از محقّقان و کارشناسان، حرکت های انجام شده در مقایسه با تعدّد، تنوّع و اهمیّت آثار ایران بسیار ناچیز و اندک بوده است که در این راستا، نمی توان کمبودهای مالی و کارشناسی و وجود نقایص در برنامه ریزی ها را نادیده گرفت.۱ آثار زیانبار این نوع نگرش به آثار تاریخی به دو گونه نمایان می گردد: کاوش های قاچاق و غیر علمی با هدف به یغما بردن آثار باستانی و مخالفت و بی مهری نسبت به آثار و دیگری زیان های اقتصادی حاصل از عدم جذب گردشگران خارجی که یکی از مهم ترین و اصلی ترین انگیزه های جهانگردان در سفرهایشان، دیدار از آثار باستانی و تاریخی کشورهای با قدمت کهن است.۲ با این تفاسیر اگر بخواهیم نمونۀ عینی از یک منطقه، که هر دو زیان را متحمّل شده نام ببریم بی شک منطقۀ تاریخی « عجب شیر » بهترین گزینه می باشد. عجب شیری که عناوین « کهن شهر تاریخ » و شهر « فرهنگی » را یدک می کشد یکی از محروم ترین مناطقی است که شاید کمتر بهره ای از این عناوین دهن پر کن نصیبش شده است. شهر به اصطلاح « فرهنگی » عجب شیر بنا به اطّلاعات و آمار سازمان مدیریّت و برنامه ریزی استان یکی از عقب مانده ترین شهرهای استان از نظر دارا بودن زیرساخت های توسعۀ فرهنگی می باشد. کمبود مراکز آموزش عالی معتبر، مراکز فرهنگی و هنری، کتابخانه ها و … یکی از این دلایل عقب ماندگی هاست. ( در مقاله ای با عنوان « عجب شیر در مسیر توسعه » مندرج در نشریه « اولویّت اوّل » شش شاخص توسعه از جمله فرهنگ را طبق آمار سازمان مدیریّت و برنامه ریزی استان بررسی کرده ام که متأسفانه تا حال دفاعیّه و یا جوابیّه ای از سوی هیچکدام از سازمان ها و ادارات عجب شیر ارائه نگردیده است ). امّا بحث میراث فرهنگی این خطّه از اعتبار و ارزش خاصّی برخوردار می باشد. شهری که بیش از «یکصد » اثر تاریخی ثبت شده در فهرست آثار ملّی کشور را داراست که منحصر بفردترین آنها به گواه رویداد های تاریخی شاید تپّه باستانی « کول تپه »، قلعۀ تاریخی « روئین دژ » ( مرکز حکمروایی سلسلۀ « احمدیلیان » ) و قبرستان تاریخی روستای « شیراز » می باشد که متأسفانه تاکنون (بغیر از حفّاری های غیر مجاز توسط غارتگران میراث فرهنگی ) از سوی مسئولین امر هیچ گونه کاوش باستان شناسی در آن ها انجام نگرفته است. وجود مساجد تاریخی همچون « قاضی شیشوان »، « محمد حنفیۀ گوراوان »، « شیلوی عجب شیر » ونیز گورستان های تاریخی روستاهای «زیوه»، « ورنجق»، « هرگلان» و نیز امامزاده عجب شیر از جمله این آثار ارزشمند است که صد افسوس هر یک از این آثار بدون هیچ گونه حفاظتی در طول دوران دستخوش حوادث تلخی همچون تخریب، مرمّت های غیر کارشناسانه و کاوش های قاچاق قرار گرفته اند. عدم محافظت های دقیق و کارشناسانه از این آثار تاریخی توسّط « سازمان میراث فرهنگی » به عنوان اصلی ترین ارگان در این امر و همچنین نبود « مشارکت مردم » در پاسداری از این میراث گذشتگانمان موجب تخریب و نابودی این میراث شده است. اخیراً نیز ابعاد این تخریب ها گسترده تر شده است. حفاری های غیر مجاز تپّه ها ، قلاع و پل های تاریخی منطقه از جمله پل « قیزیل کورپی » کول تپه، « ساخسی تپّه » ورینجق، « نصیر داغی » جوان قلعه نمونه هایی از این تخریب ها می باشد که هیچ واکنشی از سوی هیچ مقام مسئولی مشاهده نمی شود و به نظر می رسد با این اوضاع و احوال تا نابودی آخرین اثر این حفاریها ( تخریب ها ) ادامه خواهد داشت. عدم شناخت کافی مسئولین محلی از پتانسیل های موجود آثار تاریخی منطقه عجب شیر در امر پذیرش جهانگردان، وجود مدیریّت های ناپایدار، عدم حمایت از پژوهشگران و قلم بدستان منطقه از سوی برخی مدیران و بالاخره مسئولیّت پذیر نبودن برخی از مردم منطقه در قبال حفاظت از این آثار موجب تخریب و نابودی این آثار شده است و این در حالی است که توسعۀ گردشگری در منطقه عجب شیر جزو اولویت های کاری مسئولان می باشد. بدیهی است که حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی برای تعادل بخشیدن به حیات انسان ها و دستیابی به توسعۀ پایدار و ارگانیک که روند تکامل تمدّن بشری را در پی خواهد داشت از چنان اهمیّتی برخوردار است که بسیج عمومی، جهانی، دولتی و مردمی را می طلبد و این امر در شهر عجب شیر به عنوان حلقه مفقوده تلقی می شود. همانگونه که با انهدام و تخریب محیط طبیعی زندگی مادی بشر به خطر می افتد ویرانی میراث فرهنگی و تاریخی نیز زندگی معنوی او را به مخاطره می افکند. امروزه اهمیّت حفاظت از محیط زیست که میراث های طبیعی و فرهنگی در آن جای گرفته اند بر همگان در تمامی کشور ها روشن است. بیایید کمی منصف باشیم و بیاندیشیم آیا در « عجب شیر فرهنگی » ما نیز چنین حساسیّت هایی در قبال حفاظت از میراث فرهنگی وجود دارد؟
نگارنده : امیرچهره گشاء
